Efektywność energetyczna: co czeka polskie przedsiębiorstwa

Efektywność energetyczna: co czeka polskie przedsiębiorstwa

Dotychczas polskie przepisy wiązały obowiązek audytu energetycznego przedsiębiorstwa przede wszystkim z jego wielkością. Unijna dyrektywa z 2023 roku, EED (2023/1791), zmienia to podejście i wprowadza obowiązki zależne od średniego rocznego zużycia energii, niezależnie od liczby pracowników: audyt energetyczny, a w przypadku największych firm - system zarządzania energią. Polska jest w trakcie wdrażania tych zmian. Z artykułu dowiesz się, jakie zmiany czekają polskie przedsiębiorstwa i jak można przygotować się już teraz.

Co obowiązuje dziś

Dziś obowiązuje ustawa o efektywności energetycznej z 20 maja 2016 r., w brzmieniu jednolitym z Dz. U. 2025 poz. 711. Opiera się ona na dyrektywie 2012/27/UE i zawiera następujące zasady:

• Audyt energetyczny co 4 lata dla przedsiębiorców innych niż mikro, mali i średni (art. 36 ust. 1). Audyt może wykonać podmiot niezależny albo ekspert, który nie jest bezpośrednio zaangażowany w audytowaną działalność (art. 36 ust. 3).
• Wyjątek dla firm z systemem zarządzania zgodnym z PN-EN ISO 50001 albo z EMAS, jeśli w jego ramach przeprowadzono audyt energetyczny przedsiębiorstwa (art. 36 ust. 2).
• Zawiadomienie Prezesa URE w ciągu 30 dni od przeprowadzenia audytu, nie później niż do 31 grudnia roku, w którym audyt był obowiązkowy (art. 38 ust. 1).
• Przechowywanie danych z audytu przez 5 lat (art. 37 ust. 3).
• Kara do 5% przychodu z poprzedniego roku podatkowego za brak audytu (art. 39 ust. 1 pkt 7 oraz art. 40 ust. 1 pkt 3).

Obecnie polska ustawa wiąże obowiązek audytu ze statusem przedsiębiorcy innym niż mikro, mały lub średni. Dyrektywa EED wprowadza odmienny model, oparty na zużyciu energii, niezależnie od wielkości firmy.

Co przyniesie dyrektywa EED 2023/1791

Dyrektywa zmienia podejście: obowiązki zależą od tego, ile energii zużywa firma, a nie od jej wielkości w rozumieniu prawa przedsiębiorców. Zużycie liczy się jako średnia roczna z trzech ostatnich lat, po przeliczeniu wszystkich nośników (energia elektryczna, gaz, ciepło, paliwa) na wspólną jednostkę.

Dla przedsiębiorstw przewidziane są dwa progi:

Projekt polskiej nowelizacji (UC77) przewiduje również obowiązek publikowania informacji o efektywności energetycznej dużych centrów danych, czyli obiektów wyposażonych w rozbudowaną infrastrukturę serwerową o mocy powyżej 500 kW

Firmy przekraczające 10 TJ, które nie wdrożyły systemu zarządzania energią i podlegają audytowi, mają również sporządzić wykonalny plan działań na podstawie jego zaleceń. Plan oraz informacje o stopniu wdrożenia zaleceń mają być publikowane zgodnie z wymogami dyrektywy, z poszanowaniem tajemnicy przedsiębiorstwa. Dyrektywa wymaga też, aby audyty spełniały minimalne kryteria z załącznika VI. Szczegóły tych kryteriów omówimy w artykule o audycie.

Co to oznacza dla mniejszych firm

Obowiązki z dyrektywy EED zależą od średniego rocznego zużycia energii, a nie od liczby pracowników. Mniejsza firma może więc przekroczyć próg 10 TJ albo 85 TJ, jeśli zużywa odpowiednio dużo energii. Nawet jeśli nie przekracza progów, może odczuć skutki przepisów poprzez swoich klientów. Duże przedsiębiorstwa, które same podlegają obowiązkom sprawozdawczym, potrzebują danych od dostawców i podwykonawców, a w umowach mogą wprowadzać własne wymagania.

Warto znać trzy zasady:

• Obowiązek wdrożenia systemu zarządzania energią dotyczy wyłącznie firm, które przekraczają próg zużycia energii. Dostawca nie musi go wdrażać tylko dlatego, że współpracuje z dużą firmą.
• Raportowanie ESG (CSRD) ma ochronę dla partnerów biznesowych. Duża firma, która sama składa raport, nie może żądać od partnera zatrudniającego średnio do 1000 osób informacji wykraczających poza dobrowolny standard raportowania. Limit wynika z dyrektywy (UE) 2026/470 (zmiana dyrektywy 2013/34/UE) oraz z rozporządzenia delegowanego (UE) 2026/1560, które stosuje się od lat obrotowych rozpoczynających się 1 stycznia 2027 r. Projekt polskiej ustawy wdrażającej te zmiany został przyjęty przez Radę Ministrów 20 października 2026 r. Dalszy los projektu w Sejmie i jego ostateczne brzmienie można sprawdzić na stronach Sejmu i RCL.
• Nowe unijne wymogi należytej staranności w łańcuchu dostaw (CSDDD) będą dotyczyć zasadniczo bardzo dużych przedsiębiorstw i grup kapitałowych, zatrudniających ponad 5000 osób i osiągających ponad 1,5 mld EUR przychodów. Obowiązek ma obowiązywać od 2029 r.

Ochrona dotyczy żądań związanych z raportowaniem. Klient może nadal wymagać od dostawcy danych o zużyciu energii lub certyfikatów w ramach umowy handlowej, jeśli obie strony tak uzgodnią. Warto więc przeczytać każdy wniosek o dane i ustalić, na jaki cel jest potrzebny, zanim się na niego zgodzisz.

Limit obejmuje wyłącznie punkty danych wymienione w załączniku II do rozporządzenia 2026/1560 i dotyczy informacji żądanych na potrzeby raportu ESG, a nie wszystkich danych, o które klient może poprosić w umowie. Zakres zależy od liczby pracowników partnera. Dla partnera zatrudniającego do 10 osób obejmuje 9 punktów danych, m.in. liczbę pracowników, wypadki przy pracy, wynagrodzenia i godziny szkoleń. Dla partnera zatrudniającego ponad 10 osób obejmuje 23 punkty danych, w tym całkowite zużycie energii w MWh, szacunkowe emisje gazów cieplarnianych, pobór wody i odpady. Przy wniosku o dane energetyczne warto więc sprawdzić, w którym przedziale mieści się Twoja firma.

Stan prawny w Polsce

Termin wdrożenia dyrektywy do prawa krajowego upłynął 11 października 2025 r. Polska jej jeszcze nie wdrożyła. Projekt nowelizacji ustawy o efektywności energetycznej (UC77) jest w trakcie prac rządowych. Projekt UC77 wskazywał III kwartał 2026 r. jako planowany termin przyjęcia przez Radę Ministrów. Na dzień 26 października 2026 r. projekt był na etapie uzgodnień i konsultacji publicznych i nie został przyjęty przez Radę Ministrów

Praktyczny wniosek: do czasu wejścia w życie polskich przepisów progi 10 TJ i 85 TJ nie są w Polsce obowiązkowe. Obowiązuje ustawa z 2016 r. Firmy powinny jednak przygotowywać się już teraz, bo progi i terminy z dyrektywy są już znane, a polskie przepisy będą je prawdopodobnie odwzorowywać. Dokładny kształt wymogów poznamy po publikacji ustawy.

Jak sprawdzić, czy firma będzie objęta obowiązkiem

Pierwszy krok to bilans energii za ostatnie trzy lata, bo progi liczy się jako średnią roczną. Obejmuje on:

• energię elektryczną (z faktur i profili pomiarowych),
• gaz ziemny (m³ lub kWh z faktur),
• ciepło sieciowe i chłodzenie (GJ lub MWh z umów),
• paliwa (zużycie w pojazdach i urządzeniach).

Wszystko sumuje się po przeliczeniu na jednostkę wspólną. Przydatne przeliczenia: 1 MWh = 0,0036 TJ, czyli 1 TJ ≈ 277,8 MWh. Próg 10 TJ to około 2 778 MWh, a próg 85 TJ to około 23 611 MWh.

Drugi krok to sprawdzenie, czy firma ma już certyfikowany system zarządzania energią albo system EMAS. Jeśli tak, wymagania mogą być spełnione w ramach tego systemu.

Jak się przygotować

1. Zbierz dane. Faktury, odczyty liczników, profile obciążenia i zestawienia paliw z trzech lat.
2. Ustal pozycję względem progów. Po przeliczeniu na TJ zobaczysz, czy jesteś poniżej 10 TJ, między 10 a 85 TJ, czy powyżej 85 TJ.
3. Zaplanuj audyt lub system. Dla firm w przedziale 10–85 TJ wystarczy audyt co 4 lata, o ile nie wdrożono systemu zarządzania energią. Dla firm powyżej 85 TJ potrzebny jest certyfikowany system.
4. Wyznacz osobę odpowiedzialną. Ktoś w firmie powinien odpowiadać za dane energetyczne, audyt i kontakt z audytorem.

Podsumowanie

Dyrektywa EED zmienia sposób, w jaki firmy będą oceniane pod kątem efektywności energetycznej: od tego, ile energii zużywają, a nie od ich wielkości. Progi 10 TJ i 85 TJ są już znane i warto zacząć od bilansu energii, zanim przepisy krajowe zostaną przyjęte.

W następnym artykule: ISO 50001 od podstaw. Czym jest system zarządzania energią, z jakich etapów się składa i dla jakiej firmy ma sens.